Mua một cảm biến cửa Matter về nhà, cắm pin vào là dùng được ngay. Nhưng mua thêm một ổ cắm Matter khác, bạn lại phải cắm điện trực tiếp, không hề dùng pin. Cùng một chuẩn Matter, vì sao hai thiết bị lại hoạt động khác nhau đến vậy?
Câu trả lời nằm ở giao thức Matter chạy bên trong mỗi thiết bị. Matter không đi trên một đường truyền duy nhất, mà cho phép nhà sản xuất chọn 1 trong 4 giao thức là Thread, Wi-Fi, Ethernet hoặc BLE, tùy loại thiết bị. Hiểu đúng 4 giao thức này, bạn sẽ biết thiết bị sắp mua có cần thêm phụ kiện gì không, và vì sao nhà đã có Wi-Fi mạnh vẫn có lúc cần thêm thiết bị khác mới dùng Matter trọn vẹn.
Giao thức Matter gồm những loại nào, vì sao lại có tới 4 loại
Matter hiện hỗ trợ 4 giao thức truyền dữ liệu: Thread, Wi-Fi, Ethernet và Bluetooth Low Energy (BLE). Mỗi giao thức phục vụ đúng một nhóm thiết bị, tùy vào việc thiết bị đó chạy pin hay cắm điện, di động hay cố định.
| Giao thức | Hợp với thiết bị | Có cần thêm phụ kiện không |
|---|---|---|
| Thread | Cảm biến, khóa cửa, công tắc chạy pin | Có, cần Thread Border Router |
| Wi-Fi | Đèn, ổ cắm, thiết bị cắm điện thường xuyên | Không |
| Ethernet | Gateway, hub trung tâm cố định | Không cần thêm thiết bị, nhưng cần dây mạng |
| BLE | Mọi thiết bị Matter, chỉ dùng lúc cài đặt | Không, dùng Bluetooth có sẵn trên điện thoại |
Bốn giao thức này không cạnh tranh nhau, mà bổ sung cho nhau trong cùng một vòng đời thiết bị. Một cảm biến Matter thường dùng BLE để cài đặt lần đầu qua điện thoại, sau đó chuyển hẳn sang Thread để vận hành hàng ngày, tiết kiệm pin. Nắm được nguyên tắc này, phần còn lại của bài sẽ dễ hiểu hơn nhiều.
Thread dành cho thiết bị dùng pin, nhưng cần thêm Border Router
Thiết bị Matter chạy pin gần như luôn dùng Thread. Đây là giao thức mạng lưới (mesh) tiêu thụ điện cực thấp, các thiết bị Thread có thể chuyển tiếp tín hiệu cho nhau, giúp cảm biến ở góc xa nhà vẫn kết nối ổn định.
Nhờ tiêu thụ điện thấp, khóa cửa hay cảm biến chạy Thread thường dùng pin được cả năm mới cần thay, thay vì vài tuần như một số thiết bị Wi-Fi chạy pin.
Điểm cần lưu ý: Thread không tự kết nối thẳng ra Internet. Muốn thiết bị Thread hiện trên app điện thoại hay điều khiển từ xa, nhà bạn cần có một thiết bị làm Thread Border Router, đóng vai trò cầu nối giữa mạng Thread và mạng Wi-Fi nhà bạn. Một số loa thông minh hay TV box đời mới đã tích hợp sẵn vai trò này.
Nếu bạn muốn hiểu sâu hơn cách Thread hoạt động và vì sao nó quan trọng với nhà thông minh, có thể xem thêm Thread đóng vai trò như thế nào trong ngôi nhà thông minh. Còn nếu bạn chưa chắc thiết bị nào trong nhà đang làm Border Router, bài Thread Border Router là gì liệt kê chi tiết từng loại.
Wi-Fi phù hợp thiết bị cắm điện, dễ lắp nhất
Wi-Fi là giao thức dễ triển khai nhất trong Matter. Đèn thông minh, ổ cắm, hay loa Matter thường chọn Wi-Fi vì thiết bị đã cắm điện sẵn, không cần lo tiêu thụ pin.
Ưu điểm rõ nhất: không cần mua thêm Border Router hay bất kỳ phụ kiện nào. Thiết bị Wi-Fi kết nối thẳng vào mạng nhà bạn, và hiện ngay trên Apple Home, Google Home hoặc Alexa sau vài bước cài đặt.
Nhưng Wi-Fi cũng có giới hạn. Thiết bị chạy Wi-Fi tiêu thụ điện nhiều hơn hẳn Thread, nên gần như không phù hợp cho thiết bị dùng pin. Nếu router nhà bạn đã có nhiều thiết bị kết nối, thêm quá nhiều thiết bị Matter qua Wi-Fi cũng có thể khiến mạng chậm đi, đặc biệt ở nhà nhiều tầng sóng yếu.
Nếu nhà bạn khá rộng và lo sóng Wi-Fi không phủ hết, bài Wifi Mesh, công nghệ kết nối không dây cho nhà thông minh giải thích cách mở rộng vùng phủ mà không phải kéo thêm dây mạng.
Ethernet ổn định nhất, nhưng chỉ dành cho thiết bị trung tâm
Ethernet là giao thức có dây, ổn định và ít bị nhiễu nhất trong 4 lựa chọn. Vì cần cắm dây mạng RJ45, Ethernet chỉ hợp với thiết bị cố định một chỗ, chủ yếu là gateway hoặc hub trung tâm, không dùng cho cảm biến hay công tắc di động.
Nếu nhà bạn đã lắp hệ thống KNX từ trước và muốn đưa các thiết bị Matter vào chung một app với Apple Home hay Google Home, gateway kết nối qua Ethernet là lựa chọn ổn định nhất. Vì chạy dây, gateway loại này không phụ thuộc sóng Wi-Fi lúc nào cũng chập chờn, cũng không cần lo hết pin giữa chừng.
Ba gateway trên đều kết nối hệ KNX (hoặc DALI-2) sang Matter qua Ethernet, phù hợp cho nhà đã có sẵn hạ tầng KNX muốn tích hợp thêm thiết bị Matter mới mà không phải bỏ đi hệ thống cũ.
BLE chỉ dùng lúc cài đặt, không phải để vận hành hàng ngày
BLE (Bluetooth Low Energy) không phải giao thức để thiết bị Matter hoạt động thường xuyên. Vai trò của BLE chỉ gói gọn trong bước cài đặt ban đầu, gọi là commissioning.
Khi bạn thêm một thiết bị Matter mới vào Apple Home, Google Home hay Alexa, điện thoại dùng Bluetooth để quét mã, gửi thông tin Wi-Fi và xác thực thiết bị. Xong bước này, thiết bị chuyển hẳn sang Thread, Wi-Fi hoặc Ethernet để vận hành, và gần như không dùng BLE nữa.
Đây cũng là lý do một số thiết bị Matter yêu cầu bạn bật Bluetooth trên điện thoại khi cài đặt lần đầu, nhưng sau đó tắt đi vẫn không ảnh hưởng gì đến hoạt động hàng ngày của thiết bị.
Muốn tìm hiểu thêm về cách BLE hoạt động ngoài phạm vi Matter, bạn có thể xem BLE là gì, đặc điểm và cách thức hoạt động.
Vậy nhà bạn nên ưu tiên thiết bị dùng giao thức nào
Không có giao thức nào "tốt nhất" cho mọi trường hợp. Lựa chọn đúng phụ thuộc vào loại thiết bị và cách nhà bạn đang bố trí hệ thống.
Nếu nhà bạn có nhiều cảm biến, khóa cửa chạy pin
Ưu tiên thiết bị Thread. Đổi lại, bạn cần chắc chắn nhà đã có ít nhất một thiết bị làm Thread Border Router, nếu chưa có, cần tính thêm chi phí này khi lên kế hoạch mua sắm.
Nếu nhà bạn ưu tiên đơn giản, không có Border Router
Chọn thiết bị Wi-Fi cho đèn, ổ cắm, các thiết bị cắm điện thường xuyên. Cài đặt nhanh, không cần phụ kiện thêm, dù tiêu tốn điện hơn Thread một chút.
Với nhà đã lắp hệ KNX và muốn mở rộng sang Matter một cách bài bản, gateway qua Ethernet vẫn là lựa chọn nền tảng ổn định nhất, trong khi BLE luôn có mặt ở bước đầu tiên dù bạn chọn giao thức chính nào. Nếu muốn hiểu thêm mối quan hệ kỹ thuật giữa Matter và Thread, có thể xem Matter over Thread là gì. Còn nếu đang cân nhắc mua thiết bị làm Border Router hay hub trung tâm, bài Hub Matter nào đáng mua so sánh các lựa chọn phổ biến.
